TÀI LIỆU CƠ BẢN VỀ NAM PHI
1. Các số liệu cơ bản:
- Diện tích: 1 219 090 km2. Nam Phi nằm ở mỏm cực nam của lục địa châu Phi, bờ biển dài khoảng 3000 km, phía Tây giáp Đại Tây Dương, phía Đông và Nam giáp Ấn Độ Dương. Ở phía Bắc, Nam Phi có biên giới chung với các nước Namibia, Boswana, Zimbabwe; phía Đông Bắc tiếp giáp với Mozambique và Swaziland. Vương quốc Lesotho nằm lọt trong lòng Nam Phi về phía Đông Nam.
- Nam Phi nằm ở Nam bán cầu nên thời tiết ngược với các nước ở Bắc bán cầu và có 4 mùa là : xuân (từ tháng 9 đến hết tháng 11), hạ (từ tháng 12 đến hết tháng 2 năm sau) thu (từ tháng 3 đến hết tháng 5) và đông (từ tháng 6 đến hết tháng 8). Khí hậu khô và mát mẻ ngay cả trong mùa hè. Lượng mưa trung bình ở Nam Phi là 450 mm/năm, chỉ bằng hơn một nửa lượng mưa trung bình trên thế giới là 860mm. 21% lãnh thổ Nam Phi rất khô hạn và chỉ có lượng mưa trung bình hàng năm dưới 200mm. Mưa chủ yếu tập trung vào mùa hè tức là khoảng từ tháng 11 đến tháng 2. Riêng tỉnh Western Cape có khí hậu giống vùng Địa Trung Hải là mưa nhiều vào mùa đông tức là từ tháng 6 đến tháng 8. Tuy nhiên, vài năm gần đây do khí hậu toàn cầu thay đổi nên lượng mưa ở Nam Phi tăng lên đáng kể vào mùa hè. Nam Phi là nước có số giờ nắng nhiều. Địa hình nhiều đồi núi, nhiều thành phố nằm rất cao so với mực nước biển: Thí dụ thành phố Johannesburg nằm ở độ cao 1700 m, hay thủ đô Pretoria cũng nằm trên độ cao gần 1400 m so với mực nước biển…
- Nam Phi là nền kinh tế lớn nhất và hiện đại nhất ở châu Phi. GDP của Nam Phi chiếm tới khoảng 1/3 GDP của toàn châu Phi và là đầu tàu thúc đẩy sự phát triển mọi mặt của 14 nước trong Cộng đồng Phát triển Miền Nam châu Phi gọi tắt là SADC (bao gồm: Angola, Boswana, CHDCND Công gô, Lesotho, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibia, Seychelles, Nam Phi, Swaziland, Tanzania, Zambia và Zimbabwe). Các ngành kinh tế chính của Nam Phi là: dịch vụ khai khoáng và vận tải, năng lượng, cơ khí, du lịch và nông nghiệp.
- Dân số: 49 320 500 người (tính đến giữa năm 2009), trong đó 52% là nữ. 79,3% dân số là người gốc phi, 9,1% tức là 4,5 triệu người da trắng; 9% người da màu và 2,5% gốc Ấn độ/châu Á. Gần 1/3 dân số (31,4%) là người dưới 15 tuổi và 7,5% (3,7 triệu) từ 60 tuổi trở lên.
- Các ngôn ngữ chính thức: ở Nam Phi có 11 ngôn ngữ chính thức : tiếng Anh, Zulu, Xhosa, Ndebele, Africaans (là ngôn ngữ có nguồn gốc từ tiếng Hà Lan, pha trộn với các ngôn ngữ châu Âu khác, phần lớn người da trắng ở Nam Phi sử dụng ngôn ngữ này), Swati, Sesotho sa Leboa, Sesotho, Setswana, Tshivenda và Xitsonga. Tiếng Anh chỉ là tiếng mẹ đẻ của 8,2% dân cư, nhưng là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi ở Nam Phi. Chính phủ Nam Phi cam kết thúc đẩy sự phát triển của tất cả các ngôn ngữ chính thức.
- Tôn giáo: Khoảng 80% dân chúng Nam Phi theo đạo Thiên chúa. Các tôn giáo khác là Hindus, Hồi giáo, Do thái giáo và đạo Phật. Chỉ có một thiểu số nhỏ theo tôn giáo truyền thống của người châu Phi.
- Cộng hoà Nam Phi có 3 thủ đô: Pretoria là thủ đô hành pháp ; Cape Town là thủ đô lập pháp và Bloemfontein là thủ đô tư pháp. Việc đặt ra 3 thủ đô riêng biệt đã là truyền thống và nhằm khẳng định tính độc lập của ba nhánh trong chính quyền.
- Các thành phố chính của Nam Phi là: Johannesburg, Cape Town, Durban, Pretoria, Port Elizabeth, Bloemfontein, East London, Kimberly.
- Sân bay quốc tế O.R. Tambo ở Johannesburg được coi là cửa ngõ vào châu Phi vì từ đây có đường bay đi đến hầu hết các nước khác ở châu Phi.
- Nam Phi hiện có 9 tỉnh là: the Western Cape, the Eastern Cape, KwaZulu-Natal, the Northern Cape, Free State, North West, Gauteng, Mpumalanga và Limpopo.
- Quốc khánh Nam Phi là ngày 27/4/1994.
- Tiền tệ: đồng rand và mỗi rand bằng 100 xu (cent). Tỷ giá chính thức vào đầu năm 2011 là 6,7 rand = 1 đô la Mỹ.
- Thời gian: giờ GMT + 2 giờ.
- Giao thông: Hệ thống đường bộ, đường sắt và đường hàng không rất phát triển.
- Viễn thông: hạ tầng cơ sở viễn thông hiện đại. Internet được sử dụng rộng rãi. Ở Nam Phi hiện có 4 mạng điện thoại di động.
- Thuế VAT : Thuế VAT là 14%, tuy nhiên du khách có thể được trả lại số tiền này khi rời Nam Phi đối với các hoá đơn trị giá trên 250 rand.
- Y tế: Hệ thống y tế hiện đại ở các thành phố, nhưng hạn chế ở các vùng nông thôn. Du khách từ các khu vực có bệnh sốt vàng (yellow-fever area) bắt buộc phải tiêm chủng. Một vài vùng ở Nam Phi có thể có vi trùng sốt rét.
- Tổng sản phẩm quốc nội GDP : khoảng 330 tỷ đô la Mỹ (số liệu năm 2010)
- Bình quân đầu người : 6600 đô la Mỹ/đầu người.
- Tốc độ tăng trưởng : khoảng 3% (năm 2010).
- Lạm phát: 4,4% (năm 2010).
2. Lịch sử:
- Có nhiều di tích cho thấy trên lãnh thổ của Nam Phi ngày nay đã có người ở từ trên 100 ngàn năm trước đây.
- Từ giữa thế kỷ thứ 16, các thuỷ thủ Bồ Đào Nha là những người châu Âu đầu tiên đặt chân đến vùng Cape trong hành trình hàng hải của họ sang châu Á.
- Năm 1652, công ty Đông Ấn của Hà Lan thiết lập điểm cư dân đầu tiên ở Cape Town với mục đích ban đầu là tiếp tế nước ngọt, lương thực, thực phẩm…cho các tàu bè của công ty qua lại giữa châu Âu và Ấn Độ. Bắt đầu từ đó nông dân Hà Lan bắt đầu sang định cư ở Cape Town. Từ cuối thế kỷ 18 những người Pháp (Huguenots) và người Anh bắt đầu di cư đến vùng Cape, họ đã đưa 63 nghìn nô lệ từ Madagascar, Ấn Độ, Mozambique và Malaysia.
- Năm 1770, những người thực dân châu Âu bắt đầu tiếp xúc và xung đột với những bộ tộc người Phi nói tiếng Bantu ở 800 km phía đông Cape Town. Thời gian nay trên lãnh thổ tình Kwazulu – Natal hiện nay đã xuất hiện vương quốc Zulu khá mạnh. Từ năm 1830, những người nhập cư Hà Lan (gọi là the Boer Voortrekkers) bắt đầu bành trướng lên phía bắc.
- Năm 1806, thực dân Anh chiếm Cape Town.
- Năm 1848, nhà thám hiểm nổi tiếng người Bồ Đào Nha Bartholomew Diaz lần đầu tiên đặt chân lên mũi Cape và ông đặt tên nó là Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope).
- Vào giữa thế kỷ 19, những ngưởi Voortrekkers lập nên 2 nước cộng hoà của người thực dân da trắng là Cộng hoà Nam Phi ( the South African Republic hoặc Transvaal) và the Orange Free State.
- Năm 1860, việc phát hiện ra kim cương đã khiến cho hàng chục ngàn người da trắng kéo về khu vực xung quanh Kimberly. Năm 1871, thực dân Anh chiếm các mỏ kim cương này.
- Năm 1886, việc phát hiện ra các mỏ vàng ở Witwatersrand là bước ngoặt trong lịch sử Nam Phi (cho đến nay Witwatersrand vẫn là nơi sản xuất ra hơn 90% vàng của Nam Phi). Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến thực dân Anh bắt đầu cuộc chiến tranh để chinh phục 2 quốc gia của thực dân Hà Lan là Transvaal và Orange Free State vào năm 1899. Cuộc chiến tranh này kết thúc năm 1902 (gọi là chiến tranh Anh/Boers) bằng chiến thắng của thực dân Anh. Ban đầu, những người Boers giành được một số thắng lợi nhờ chiến thuật du kích, nhưng thực dân Anh đã thiết lập các trại tập trung để tách thường dân ra khỏi du kích và thực hiện chính sách đàn áp dã man. Khoảng 26 000 phụ nữ và trẻ em người Boers đã bị chết trong các trại tập trung.
- Năm 1910. người Anh thành lập Liên bang Nam Phi (the Union of South Africa) trên cơ sở sát nhập Cape, Natal, Transvaal và Free State. Đây là một liên minh của người da trắng. Bị gạt ra ngoài lề, nên người da đen và da mầu bắt đầu đấu tranh chống lại. Năm 1912 Đại hội Dân tộc Phi (the African National Congress gọi tắt là ANC) ra đời và đến năm 1921 thì Đảng Cộng sản Nam Phi ra đời.
- Năm 1948, đảng Quốc gia (National Party) của người Africaners lên cầm quyền với lý thuyết phân biệt chủng tộc.
- Năm 1961, Chính phủ của Thủ tướng HF Verwoerd tuyên bố Nam Phi trở thành nước Cộng hòa sau khi giành thắng lợi trong cuộc tuyển cử chỉ dành riêng cho người da trắng. Cũng bắt đầu từ đây, cuộc đấu tranh của người da đen và người da màu chống chế độ phân biệt chủng tộc ngày càng mạnh lên. Tháng 6/1976 nổ ra cuộc bạo động của học sinh da đen ở Soweto chống lại việc bắt học tiếng Africaans trong trường phổ thông da đen. Cảnh sát nổ súng khiến mấy chục học sinh thiệt mạng. Cuộc bạo động đã đưa cuộc đấu tranh chống phân biệt chủng tộc lên một cao trào mới.
- Tháng 2/1990, Tổng thống mới của Nam Phi FW De Klerk tuyên bố bỏ lệnh cấm các phong trào giải phóng dân tộc và thả Nelson Mandela cùng các tù chính trị khác.
- Sau 4 năm thương lượng, cuối cùng đạt được thoả thuận về việc tổ chức cuộc Tổng tuyển cử trong đó lần đầu tiên mà người da đen, người da màu được tham gia với điều kiện giữ nguyên sở hữu tư nhân của người da trắng. Ngảy 27/4/1994 đã diễn ra Tổng tuyển cử và ANC giành được 62% số phiếu bầu. Ông Nelson Mandela trở thành Tổng thống đầu tiên của nước Nam Phi mới.
- Ngày 2/6/1999, Nam Phi tổ chức Tổng tuyển cử lần thứ hai và ANC lại chiến thắng và giành được 66,4% số phiếu bầu, chiếm 266/400 ghế tại Quốc hội. Ông Thabo Mbeki, Chủ tịch ANC được Quốc hội mới bầu làm Tổng thống thay ông Nelson Mandela nghỉ hưu.
- Ngay 14/4/2004, Nam Phi tổ chức Tổng tuyển cử lần thứ ba và ANC giành được 69,7% số phiếu bầu và ông Thabo Mbeki được bầu lại làm Tổng thống Nam Phi.
- Ngày 27/4/2009, Nam Phi tổ chức Tổng tuyển cử lần thứ tư và ANC lại giành được trên 69% số phiếu bầu. Ông Jacob Zuma, Chủ tịch ANC được bầu làm Tổng thống Nam Phi.
3. Chính phủ:
- Chính phủ Nam Phi chia làm ba cấp là: trung ương, tỉnh và địa phương. Các ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp độc lập với nhau.
4. Nghị viện (Parliament) :
- Nghị viện Nam Phi bao gồm Quốc hội (the National Assembly) và Hội đồng Quốc gia hàng tỉnh (the National Council of Provinces gọi tắt là NCOP). Người dân được quyền quan sát các cuộc họp của Nghị viện. Quốc hội bao gồm không ít hơn 350 và không nhiều hơn 400 đại biểu được bầu lên thông qua hệ thống đại diện phần trăm của các đảng phái chính trị và có nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội bầu ra Tổng thống.
- Hội đồng Quốc gia hàng tỉnh bao gồm 54 đại biểu thường trực và 36 đại biểu đặc biệt với nhiệm vụ đại diện cho lợi ích của các tỉnh trên bình diện quốc gi.
5. Tổng thống và nội các:
- Tổng thống là Nguyên thủ Quốc gia và là người đứng đầu nội các. Tổng thống được Quốc hội bầu ra trong số đại biểu Quốc hội. Tổng thống lãnh đạo đất nước vì lợi ích của đoàn kết dân tộc và phù hợp với Hiến pháp và pháp luật. Từ tháng 5/2009 tới nay Tổng thống của Nam Phi là ông Jacob Zuma.
- Tổng thống bổ nhiệm Phó Tổng thống trong số các đại biểu Quốc hội. Phó Tổng thống Nam Phi hiện nay là ông Kgalema Motlanthe.
- Nội các bao gồm Tổng thống - người đứng đầu nội các, Phó Tổng thống và các bộ trưởng. Tổng thống bổ nhiệm Phó Tổng thống và các bộ trưởng, giao quyền hạn và chức năng cho họ cũng như có quyền bãi miễn họ. Trong số các bộ trưởng chỉ có thể có tối đa 2 bộ trưởng không phải là đại biểu quốc hội.
- Bộ trưởng Ngoại giao hiện nay của Nam Phi là bà Maite Nkoana-Mashabane.
6. Chính quyền tỉnh:
- Mỗi tỉnh ở Nam Phi đều có cơ quan lập pháp riêng với qui mô từ 30 đến 80 thành viên. Chính cơ quan lập pháp này bầu ra Thủ hiến (Premier) là người đứng đầu Hội đồng hành pháp tỉnh (the Executive Council).
7. Tài nguyên :
- Nam Phi nổi tiếng là nước giàu tài nguyên thiên nhiên với trữ lượng hàng đầu thế giới về vàng, kim cương, platinium , măng gan, cơ-rom, vanadium và nhiều khoáng sản khác.
8. Các mốc lớn trong quan hệ Việt Nam – Nam Phi:
- Năm 1978, cố Chủ tịch ANC Oliver Tambo dẫn đầu đoàn đại biểu ANC thăm Việt Nam tìm hiểu kinh nghiệm đấu tranh của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
- Ngày 22/12/1993 Việt Nam và Nam Phi thiết lập quan hệ ngoại giao
- Tháng 5/1994, Phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Bình dự lễ nhậm chức của Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela.
- Tháng 3/1995, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm thăm chính thức Nam Phi lần đầu tiên.
- Từ 14 đến 16/7/1998: Bộ trưởng Ngoại giao Nam Phi Alfred Nzo thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên.
- Ngày 1/9/1998, nhân dịp dự Hội nghị cấp cao Không liên kết tổ chức tại Durban, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã có cuộc trao đổi ý kiến với Tổng thống Nelson Mandela.
- Tháng 4/2000, Thứ trưởng Thương mại Việt Nam thăm Nam Phi và nhân dịp này, 2 nước ký Hiệp định Thương mại.
.
- Tháng 10/2000, Tổng thư ký Đại hội Dân tộc Phi (ANC) thăm Việt Nam
- Từ ngày 22 đến ngày 25/11/2004: Thủ tướng Việt Nam Phan Văn Khải thăm chính thức Nam Phi. Trong chuyến thăm này, Việt Nam và Nam Phi đã ký Tuyên bố chung về Hợp tác và Phát triển; Hiệp định về việc thiết lập Diễn đàn đối tác liên chính phủ về kinh tế, KHKT và Văn hoá (a Partnership Forum for Economic, Scientific, Technical and Cultural Co-operation); Hiệp định về miễn thị thực đối với hộ chiếu ngoại giao và hộ chiếu công vụ; thông báo về việc thiết lập Uỷ ban Thương mại chung Việt Nam – Nam Phi.
- Tháng 5/2007, Tổng thống Nam Phi Thabo Mbeki thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên. Trong chuyến thăm hai bên đã ký Hiệp định hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao và Biên bản cuộc hợp lần thứ nhất Diễn đàn đối tác liên chính phủ về kinh tế, KHKT và Văn hoá.
- Từ 5 đến 7/10/2010, Phó Tổng thống Nam Phi Kgalema Motlanthe thăm chính thức Việt Nam và khẳng định lại cam kết giữa hai nước về thúc đẩy thương mại giữa hai nước, Diễn đàn đối tác liên chính phủ, Hợp tác bảo tồn thiên nhiên, Hợp tác tại Hội đồng Bảo an LHQ và tại các cuộc thương lượng về thay đổi khí hậu. Trong dịp này, hai nước cũng ký kết Hiệp định hợp tác về du lịch và Ban ghi nhớ (Memorandum of Understanding) trong lĩnh vực bảo vệ nguồn nước.
11. Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi:
- Tháng 10/1999: Việt Nam lập cơ quan Đại diện thương mại tại Pretoria, Nam Phi.
- Tháng 6/2000, Việt Nam chính thức mở Đại sứ quán Việt Nam tại Pretoria (Nam Phi mở Đại sứ quán tại Việt Nam từ năm 2002). Hiện nay, Văn phòng Đại sứ quán Việt Nam tại Pretoria đặt tại số nhà 87 Brooks Str. Brooklyn, Pretoria, Cộng Hoà Nam Phi. ĐT: +27 (0) 12 362 8119 và 362 8118; Fax: +27(0) 12 362 8115; Email: embassy@vietnam.co.za.
- Diện tích: 1 219 090 km2. Nam Phi nằm ở mỏm cực nam của lục địa châu Phi, bờ biển dài khoảng 3000 km, phía Tây giáp Đại Tây Dương, phía Đông và Nam giáp Ấn Độ Dương. Ở phía Bắc, Nam Phi có biên giới chung với các nước Namibia, Boswana, Zimbabwe; phía Đông Bắc tiếp giáp với Mozambique và Swaziland. Vương quốc Lesotho nằm lọt trong lòng Nam Phi về phía Đông Nam.
- Nam Phi nằm ở Nam bán cầu nên thời tiết ngược với các nước ở Bắc bán cầu và có 4 mùa là : xuân (từ tháng 9 đến hết tháng 11), hạ (từ tháng 12 đến hết tháng 2 năm sau) thu (từ tháng 3 đến hết tháng 5) và đông (từ tháng 6 đến hết tháng 8). Khí hậu khô và mát mẻ ngay cả trong mùa hè. Lượng mưa trung bình ở Nam Phi là 450 mm/năm, chỉ bằng hơn một nửa lượng mưa trung bình trên thế giới là 860mm. 21% lãnh thổ Nam Phi rất khô hạn và chỉ có lượng mưa trung bình hàng năm dưới 200mm. Mưa chủ yếu tập trung vào mùa hè tức là khoảng từ tháng 11 đến tháng 2. Riêng tỉnh Western Cape có khí hậu giống vùng Địa Trung Hải là mưa nhiều vào mùa đông tức là từ tháng 6 đến tháng 8. Tuy nhiên, vài năm gần đây do khí hậu toàn cầu thay đổi nên lượng mưa ở Nam Phi tăng lên đáng kể vào mùa hè. Nam Phi là nước có số giờ nắng nhiều. Địa hình nhiều đồi núi, nhiều thành phố nằm rất cao so với mực nước biển: Thí dụ thành phố Johannesburg nằm ở độ cao 1700 m, hay thủ đô Pretoria cũng nằm trên độ cao gần 1400 m so với mực nước biển…
- Nam Phi là nền kinh tế lớn nhất và hiện đại nhất ở châu Phi. GDP của Nam Phi chiếm tới khoảng 1/3 GDP của toàn châu Phi và là đầu tàu thúc đẩy sự phát triển mọi mặt của 14 nước trong Cộng đồng Phát triển Miền Nam châu Phi gọi tắt là SADC (bao gồm: Angola, Boswana, CHDCND Công gô, Lesotho, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibia, Seychelles, Nam Phi, Swaziland, Tanzania, Zambia và Zimbabwe). Các ngành kinh tế chính của Nam Phi là: dịch vụ khai khoáng và vận tải, năng lượng, cơ khí, du lịch và nông nghiệp.
- Dân số: 49 320 500 người (tính đến giữa năm 2009), trong đó 52% là nữ. 79,3% dân số là người gốc phi, 9,1% tức là 4,5 triệu người da trắng; 9% người da màu và 2,5% gốc Ấn độ/châu Á. Gần 1/3 dân số (31,4%) là người dưới 15 tuổi và 7,5% (3,7 triệu) từ 60 tuổi trở lên.
- Các ngôn ngữ chính thức: ở Nam Phi có 11 ngôn ngữ chính thức : tiếng Anh, Zulu, Xhosa, Ndebele, Africaans (là ngôn ngữ có nguồn gốc từ tiếng Hà Lan, pha trộn với các ngôn ngữ châu Âu khác, phần lớn người da trắng ở Nam Phi sử dụng ngôn ngữ này), Swati, Sesotho sa Leboa, Sesotho, Setswana, Tshivenda và Xitsonga. Tiếng Anh chỉ là tiếng mẹ đẻ của 8,2% dân cư, nhưng là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi ở Nam Phi. Chính phủ Nam Phi cam kết thúc đẩy sự phát triển của tất cả các ngôn ngữ chính thức.
- Tôn giáo: Khoảng 80% dân chúng Nam Phi theo đạo Thiên chúa. Các tôn giáo khác là Hindus, Hồi giáo, Do thái giáo và đạo Phật. Chỉ có một thiểu số nhỏ theo tôn giáo truyền thống của người châu Phi.
- Cộng hoà Nam Phi có 3 thủ đô: Pretoria là thủ đô hành pháp ; Cape Town là thủ đô lập pháp và Bloemfontein là thủ đô tư pháp. Việc đặt ra 3 thủ đô riêng biệt đã là truyền thống và nhằm khẳng định tính độc lập của ba nhánh trong chính quyền.
- Các thành phố chính của Nam Phi là: Johannesburg, Cape Town, Durban, Pretoria, Port Elizabeth, Bloemfontein, East London, Kimberly.
- Sân bay quốc tế O.R. Tambo ở Johannesburg được coi là cửa ngõ vào châu Phi vì từ đây có đường bay đi đến hầu hết các nước khác ở châu Phi.
- Nam Phi hiện có 9 tỉnh là: the Western Cape, the Eastern Cape, KwaZulu-Natal, the Northern Cape, Free State, North West, Gauteng, Mpumalanga và Limpopo.
- Quốc khánh Nam Phi là ngày 27/4/1994.
- Tiền tệ: đồng rand và mỗi rand bằng 100 xu (cent). Tỷ giá chính thức vào đầu năm 2011 là 6,7 rand = 1 đô la Mỹ.
- Thời gian: giờ GMT + 2 giờ.
- Giao thông: Hệ thống đường bộ, đường sắt và đường hàng không rất phát triển.
- Viễn thông: hạ tầng cơ sở viễn thông hiện đại. Internet được sử dụng rộng rãi. Ở Nam Phi hiện có 4 mạng điện thoại di động.
- Thuế VAT : Thuế VAT là 14%, tuy nhiên du khách có thể được trả lại số tiền này khi rời Nam Phi đối với các hoá đơn trị giá trên 250 rand.
- Y tế: Hệ thống y tế hiện đại ở các thành phố, nhưng hạn chế ở các vùng nông thôn. Du khách từ các khu vực có bệnh sốt vàng (yellow-fever area) bắt buộc phải tiêm chủng. Một vài vùng ở Nam Phi có thể có vi trùng sốt rét.
- Tổng sản phẩm quốc nội GDP : khoảng 330 tỷ đô la Mỹ (số liệu năm 2010)
- Bình quân đầu người : 6600 đô la Mỹ/đầu người.
- Tốc độ tăng trưởng : khoảng 3% (năm 2010).
- Lạm phát: 4,4% (năm 2010).
2. Lịch sử:
- Có nhiều di tích cho thấy trên lãnh thổ của Nam Phi ngày nay đã có người ở từ trên 100 ngàn năm trước đây.
- Từ giữa thế kỷ thứ 16, các thuỷ thủ Bồ Đào Nha là những người châu Âu đầu tiên đặt chân đến vùng Cape trong hành trình hàng hải của họ sang châu Á.
- Năm 1652, công ty Đông Ấn của Hà Lan thiết lập điểm cư dân đầu tiên ở Cape Town với mục đích ban đầu là tiếp tế nước ngọt, lương thực, thực phẩm…cho các tàu bè của công ty qua lại giữa châu Âu và Ấn Độ. Bắt đầu từ đó nông dân Hà Lan bắt đầu sang định cư ở Cape Town. Từ cuối thế kỷ 18 những người Pháp (Huguenots) và người Anh bắt đầu di cư đến vùng Cape, họ đã đưa 63 nghìn nô lệ từ Madagascar, Ấn Độ, Mozambique và Malaysia.
- Năm 1770, những người thực dân châu Âu bắt đầu tiếp xúc và xung đột với những bộ tộc người Phi nói tiếng Bantu ở 800 km phía đông Cape Town. Thời gian nay trên lãnh thổ tình Kwazulu – Natal hiện nay đã xuất hiện vương quốc Zulu khá mạnh. Từ năm 1830, những người nhập cư Hà Lan (gọi là the Boer Voortrekkers) bắt đầu bành trướng lên phía bắc.
- Năm 1806, thực dân Anh chiếm Cape Town.
- Năm 1848, nhà thám hiểm nổi tiếng người Bồ Đào Nha Bartholomew Diaz lần đầu tiên đặt chân lên mũi Cape và ông đặt tên nó là Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope).
- Vào giữa thế kỷ 19, những ngưởi Voortrekkers lập nên 2 nước cộng hoà của người thực dân da trắng là Cộng hoà Nam Phi ( the South African Republic hoặc Transvaal) và the Orange Free State.
- Năm 1860, việc phát hiện ra kim cương đã khiến cho hàng chục ngàn người da trắng kéo về khu vực xung quanh Kimberly. Năm 1871, thực dân Anh chiếm các mỏ kim cương này.
- Năm 1886, việc phát hiện ra các mỏ vàng ở Witwatersrand là bước ngoặt trong lịch sử Nam Phi (cho đến nay Witwatersrand vẫn là nơi sản xuất ra hơn 90% vàng của Nam Phi). Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến thực dân Anh bắt đầu cuộc chiến tranh để chinh phục 2 quốc gia của thực dân Hà Lan là Transvaal và Orange Free State vào năm 1899. Cuộc chiến tranh này kết thúc năm 1902 (gọi là chiến tranh Anh/Boers) bằng chiến thắng của thực dân Anh. Ban đầu, những người Boers giành được một số thắng lợi nhờ chiến thuật du kích, nhưng thực dân Anh đã thiết lập các trại tập trung để tách thường dân ra khỏi du kích và thực hiện chính sách đàn áp dã man. Khoảng 26 000 phụ nữ và trẻ em người Boers đã bị chết trong các trại tập trung.
- Năm 1910. người Anh thành lập Liên bang Nam Phi (the Union of South Africa) trên cơ sở sát nhập Cape, Natal, Transvaal và Free State. Đây là một liên minh của người da trắng. Bị gạt ra ngoài lề, nên người da đen và da mầu bắt đầu đấu tranh chống lại. Năm 1912 Đại hội Dân tộc Phi (the African National Congress gọi tắt là ANC) ra đời và đến năm 1921 thì Đảng Cộng sản Nam Phi ra đời.
- Năm 1948, đảng Quốc gia (National Party) của người Africaners lên cầm quyền với lý thuyết phân biệt chủng tộc.
- Năm 1961, Chính phủ của Thủ tướng HF Verwoerd tuyên bố Nam Phi trở thành nước Cộng hòa sau khi giành thắng lợi trong cuộc tuyển cử chỉ dành riêng cho người da trắng. Cũng bắt đầu từ đây, cuộc đấu tranh của người da đen và người da màu chống chế độ phân biệt chủng tộc ngày càng mạnh lên. Tháng 6/1976 nổ ra cuộc bạo động của học sinh da đen ở Soweto chống lại việc bắt học tiếng Africaans trong trường phổ thông da đen. Cảnh sát nổ súng khiến mấy chục học sinh thiệt mạng. Cuộc bạo động đã đưa cuộc đấu tranh chống phân biệt chủng tộc lên một cao trào mới.
- Tháng 2/1990, Tổng thống mới của Nam Phi FW De Klerk tuyên bố bỏ lệnh cấm các phong trào giải phóng dân tộc và thả Nelson Mandela cùng các tù chính trị khác.
- Sau 4 năm thương lượng, cuối cùng đạt được thoả thuận về việc tổ chức cuộc Tổng tuyển cử trong đó lần đầu tiên mà người da đen, người da màu được tham gia với điều kiện giữ nguyên sở hữu tư nhân của người da trắng. Ngảy 27/4/1994 đã diễn ra Tổng tuyển cử và ANC giành được 62% số phiếu bầu. Ông Nelson Mandela trở thành Tổng thống đầu tiên của nước Nam Phi mới.
- Ngày 2/6/1999, Nam Phi tổ chức Tổng tuyển cử lần thứ hai và ANC lại chiến thắng và giành được 66,4% số phiếu bầu, chiếm 266/400 ghế tại Quốc hội. Ông Thabo Mbeki, Chủ tịch ANC được Quốc hội mới bầu làm Tổng thống thay ông Nelson Mandela nghỉ hưu.
- Ngay 14/4/2004, Nam Phi tổ chức Tổng tuyển cử lần thứ ba và ANC giành được 69,7% số phiếu bầu và ông Thabo Mbeki được bầu lại làm Tổng thống Nam Phi.
- Ngày 27/4/2009, Nam Phi tổ chức Tổng tuyển cử lần thứ tư và ANC lại giành được trên 69% số phiếu bầu. Ông Jacob Zuma, Chủ tịch ANC được bầu làm Tổng thống Nam Phi.
3. Chính phủ:
- Chính phủ Nam Phi chia làm ba cấp là: trung ương, tỉnh và địa phương. Các ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp độc lập với nhau.
4. Nghị viện (Parliament) :
- Nghị viện Nam Phi bao gồm Quốc hội (the National Assembly) và Hội đồng Quốc gia hàng tỉnh (the National Council of Provinces gọi tắt là NCOP). Người dân được quyền quan sát các cuộc họp của Nghị viện. Quốc hội bao gồm không ít hơn 350 và không nhiều hơn 400 đại biểu được bầu lên thông qua hệ thống đại diện phần trăm của các đảng phái chính trị và có nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội bầu ra Tổng thống.
- Hội đồng Quốc gia hàng tỉnh bao gồm 54 đại biểu thường trực và 36 đại biểu đặc biệt với nhiệm vụ đại diện cho lợi ích của các tỉnh trên bình diện quốc gi.
5. Tổng thống và nội các:
- Tổng thống là Nguyên thủ Quốc gia và là người đứng đầu nội các. Tổng thống được Quốc hội bầu ra trong số đại biểu Quốc hội. Tổng thống lãnh đạo đất nước vì lợi ích của đoàn kết dân tộc và phù hợp với Hiến pháp và pháp luật. Từ tháng 5/2009 tới nay Tổng thống của Nam Phi là ông Jacob Zuma.
- Tổng thống bổ nhiệm Phó Tổng thống trong số các đại biểu Quốc hội. Phó Tổng thống Nam Phi hiện nay là ông Kgalema Motlanthe.
- Nội các bao gồm Tổng thống - người đứng đầu nội các, Phó Tổng thống và các bộ trưởng. Tổng thống bổ nhiệm Phó Tổng thống và các bộ trưởng, giao quyền hạn và chức năng cho họ cũng như có quyền bãi miễn họ. Trong số các bộ trưởng chỉ có thể có tối đa 2 bộ trưởng không phải là đại biểu quốc hội.
- Bộ trưởng Ngoại giao hiện nay của Nam Phi là bà Maite Nkoana-Mashabane.
6. Chính quyền tỉnh:
- Mỗi tỉnh ở Nam Phi đều có cơ quan lập pháp riêng với qui mô từ 30 đến 80 thành viên. Chính cơ quan lập pháp này bầu ra Thủ hiến (Premier) là người đứng đầu Hội đồng hành pháp tỉnh (the Executive Council).
7. Tài nguyên :
- Nam Phi nổi tiếng là nước giàu tài nguyên thiên nhiên với trữ lượng hàng đầu thế giới về vàng, kim cương, platinium , măng gan, cơ-rom, vanadium và nhiều khoáng sản khác.
8. Các mốc lớn trong quan hệ Việt Nam – Nam Phi:
- Năm 1978, cố Chủ tịch ANC Oliver Tambo dẫn đầu đoàn đại biểu ANC thăm Việt Nam tìm hiểu kinh nghiệm đấu tranh của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
- Ngày 22/12/1993 Việt Nam và Nam Phi thiết lập quan hệ ngoại giao
- Tháng 5/1994, Phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Bình dự lễ nhậm chức của Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela.
- Tháng 3/1995, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm thăm chính thức Nam Phi lần đầu tiên.
- Từ 14 đến 16/7/1998: Bộ trưởng Ngoại giao Nam Phi Alfred Nzo thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên.
- Ngày 1/9/1998, nhân dịp dự Hội nghị cấp cao Không liên kết tổ chức tại Durban, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã có cuộc trao đổi ý kiến với Tổng thống Nelson Mandela.
- Tháng 4/2000, Thứ trưởng Thương mại Việt Nam thăm Nam Phi và nhân dịp này, 2 nước ký Hiệp định Thương mại.
.
- Tháng 10/2000, Tổng thư ký Đại hội Dân tộc Phi (ANC) thăm Việt Nam
- Từ ngày 22 đến ngày 25/11/2004: Thủ tướng Việt Nam Phan Văn Khải thăm chính thức Nam Phi. Trong chuyến thăm này, Việt Nam và Nam Phi đã ký Tuyên bố chung về Hợp tác và Phát triển; Hiệp định về việc thiết lập Diễn đàn đối tác liên chính phủ về kinh tế, KHKT và Văn hoá (a Partnership Forum for Economic, Scientific, Technical and Cultural Co-operation); Hiệp định về miễn thị thực đối với hộ chiếu ngoại giao và hộ chiếu công vụ; thông báo về việc thiết lập Uỷ ban Thương mại chung Việt Nam – Nam Phi.
- Tháng 5/2007, Tổng thống Nam Phi Thabo Mbeki thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên. Trong chuyến thăm hai bên đã ký Hiệp định hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao và Biên bản cuộc hợp lần thứ nhất Diễn đàn đối tác liên chính phủ về kinh tế, KHKT và Văn hoá.
- Từ 5 đến 7/10/2010, Phó Tổng thống Nam Phi Kgalema Motlanthe thăm chính thức Việt Nam và khẳng định lại cam kết giữa hai nước về thúc đẩy thương mại giữa hai nước, Diễn đàn đối tác liên chính phủ, Hợp tác bảo tồn thiên nhiên, Hợp tác tại Hội đồng Bảo an LHQ và tại các cuộc thương lượng về thay đổi khí hậu. Trong dịp này, hai nước cũng ký kết Hiệp định hợp tác về du lịch và Ban ghi nhớ (Memorandum of Understanding) trong lĩnh vực bảo vệ nguồn nước.
11. Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi:
- Tháng 10/1999: Việt Nam lập cơ quan Đại diện thương mại tại Pretoria, Nam Phi.
- Tháng 6/2000, Việt Nam chính thức mở Đại sứ quán Việt Nam tại Pretoria (Nam Phi mở Đại sứ quán tại Việt Nam từ năm 2002). Hiện nay, Văn phòng Đại sứ quán Việt Nam tại Pretoria đặt tại số nhà 87 Brooks Str. Brooklyn, Pretoria, Cộng Hoà Nam Phi. ĐT: +27 (0) 12 362 8119 và 362 8118; Fax: +27(0) 12 362 8115; Email: embassy@vietnam.co.za.
Tạo bởi
habc
Cập nhật 22-02-2011
Cập nhật 22-02-2011